Sida la ogyahay dalalka islaamka ah ayaa dunida  ugu Geel badan taasoo macnaheedu yahay waa hanti islaami ah Geelu ,dalalkaasina waxaa kaalinta 1aad iyo tan 2aad kala galay dalalka Somalia iyo Muritania ,haddaba mowduucii Geela ayaynu ku jirnee wajigan 3aad oo an rajaynayno inuu noqon doono gabagabadii waraysigaasi waxa uu sh.Yusuf si gaara diiradda u saari doonaa Ratiga ama Awrka waraysigiina waakan:

Ogaalonline:Awrku ama Ratigu magaac badan baa loogu yeedhaa iyada oo lagu salaynayo marxaladaha kala duwan ee cimrigiisa ,bal hadda kuwaasi wax nooga sheeg?

Yusuf: Ratigu xaqiiqdii waa magacyo badanyahay  oo marka uu yaryahay waxa loogu yeedhaa Qurbac sida ta dhedigba loo yidhaahdo Nirig marka uu da` dhexe joogana qaalin baa la yidhaah ta dhedigna qaalin baa lagu magcaabaa iyada oo dhawaqa uun lagu kala garan karo markan uu Geela ku jirana Ratiga qoodh ama baar-qab baa loogu yeedhaa marka uu yahay Awr rarada ogol oo la rartona waxaa la yidhaa Hayin ,markaa Ratigu  ama Awrku waa magac guud.

Ogaalonline:Awrku si uu u noqdo mid la rarto kollay tababar buu u baahanyahay ,su`aashu waxay tahay side loo laylyaa Qalinka si uu hayin u noqdo yaase laylya?

Yusuf:Qaalinku marka uu 3 illaa 5sano jirsado ayaa ugu horraynba la laylyaa ,sida uu Geela iasaga dhex socdo ayuunbaa maalin hoggaan lagaga soo dhex-qaadaa waxaana soo hoggaamiya nin awood le maxaayeelay waa markii 1aad ee nooceedoo kale ah ee Qaalinkan hoggaan qoorta loo sudho markaa waxa dabiiciya inuu buubo oo uu xataa khasaare gaysto , markaa waa la tu`in deetana rarada ayaa dusha laga saara  waxyaaba cabsi geliya ayaa lagu samayni oo waxyaabo culus baa la saaraa Awrtuna xagga laylyanka way kala nugulyihiin oo qaar aan waxbadan qaadan baa jira halka ay qaar kalena u baahanyihiin in muddo la laylyo iyada oo uu ninna hogaanka qabanayo mid kalena uu dabo soconayo illaa uu hayin buuxa noqonayo Qaalinkaasi.

Ogaalonline:Yusufow, waxaad nooga warrantaa habkan Awrta loo raro adiga oo wax ka taabanaya rarkan la adeegsado iyo waxyaabaha uu ka koobanyhay?

Yusuf: ugu horrayn way u kala duwanaan karaan deegaannada somalidu arrintaasi haddana waxaa jira waxyaabo asaasi ah oo laga midaysanyahay sida qobtolka , kabadda ,kabaallada ,xadhkahan loo isticmaalo raridda sida caynka iyo baydda iwm. Haddaba Awrka marka la fadhiisiyo  ugu horrayn waa la heeryayni ,heeryadaasi oo noqon karta wax qobtol la yidhaah oo jilicsan deetana Kabad baa laga sarraysiin ,kabadaas oo aad loola dhaco quruxdeeda iyo qaabka loo sharraxay  , waxaana dhici karta dadka reer magaalka ahi inay iswaydiiyaan warshada samaysay ,duluhaanna kabaddda waxaa loo adeegsadaa marka la rabo in wax culus la saaro,waxaana kala duwan habka Awrta loo raro marka reerku guurayo iyo marka Awrta raashin lagu rarayo ama dhiilaha biyaha oo markaan hore waxaa lagu raraa kabaallo ,dhigo , udubbo iwm. haseyeeshee marka lagu dhaaminayo ama raashin lagu rarayo heeryada ayaa ku filan .

Ogaalonline: xadhkahan Awrta loo adeegsado ama ha noqdeen kuwan ka qaybqaata rarkiisa ama kuwan lagu xidhee,  bal iyagana diiradda saar?

Yusuf: xadhkahaasi waxaa ka mida Dabarka oo lagu xidho Awrka ,Hoggaanka oo aan hore u soo sheegnay iyo Caynka iyo Baydda oo ka qaybqaata raridda Awrta ,dhaman xadhkahaasna waxaa samaya dumarka oo sooha. gabyaa horena waxa uu yidhi isaga oo sifaynaya Awrka:

Soo qabtaay carruurtad tidhaa seeda waynahaye

Surkaa loogu tuuraa hoggaan dumar sameeyeene

Salbabaabdhsiguu meel bannaan sin u fadhiistaaye

Samaydana sidii ruux caqli le sibirta kaa yeele.

(Samay) marka Awrka la rarayo   ee la rabo in Caynka hoos laga geliyo ayaa lagu yidhaa eraygaasi deetana sida laga rabo ayuu u ruqaansadaa. Gabyaagaasi oo hadalkiisa wata ayaa yidhi:

Seddex canugna guradiisa way seexan karayaane

Surin dhuuban buu kula maraa kaana socod dheere

Ogaalonline: Awrkan Geela ku jira ee aad soo sheegtay in la yidhaah Qoodh

ama Baarqab maxay yihiin shuruudaha horyaal ee lagu dooranayaa?

Yusuf:shuruudaha lagu doorto Awrka qoodha ah ama Barqabka ah waxaa ugu muhiimsan in loo raaco caano badni ama qoodh wanaag ,waxaan kawadaa inuu yahay Awrku mid hidde ule caano badni oo dhalaya Geel caano badan ama uu yahay mid qoodh wanaag le oo qaab ahaan u quruxbadan oo hilboon markaa waxa ay odhan jireen ( haddaan caano ka waayay ma cadkiisaan seegi?) oo waxaa dhacda in la yidhaa Geela reer hebel ha loo doonto Awr baarqaba iyada oo lagu ogyahay sifooyinkaan soo sheegay.

Ogaalonline :Ratigan qoodha ah ma dhici kartaa isagoo Geela ku jira in la rarto ,maxayse ku kala duwanyihiin Baarqab iyo Qoodh?

Yusuf :qoodh waxaa la yidhaa Awrkan isaga oo Geela ku jira oo u xilsaaran rimintiisa haddana la rarto,sugaanyahan horena waxa uu yidhi:

Isagoo intaa wada galuu Geela rimiyaaye

Giirkiyo tawaadduu sidii Good madow yahaye

Baarqabkase waxaa la dhahaa kan kaliya Geela uun ku jira ee aan la raran.

Ogaalonline: waxaad noo sheegtaa inta u badan ee uu gaadho neefka geela cimrigiisu sida caadiga ah adiga oo cuskanaaya waayo_aragnimadaada?

Yusuf: kollay dalalka ayaa kala duwan laakiinse Somali ahaan waxa la odhan karaa 25sano illaa 30 baa ugu wayn cimriga Geela inkaste oo aan buug ka aqriyay in ay illaa 40iyo siyaado hashu noolaan karto kumase raacsani anigu oo waxaan qabaa inay hashu 25sano markay gaadho haddeed ay habrowday isla markaana xagga ajasha u kacday.

Ogaalonline: Yusufow hore waxaad walaac uga muujisay horumarka iyo technologiyaddu saamaynta ay ku yeesheen Geela ,maxay tahay aragtidaada ku wajahan aayaha danbe ee Geela?

Yusuf: runahaan waxaan aad uga cabsi qabaa in Geelii magac uuni ka hadho oo manfaciisii la waayo ilbaxnimadan manta taagan awgeed ,jaziiraddan carbeed oo ahayd meel Geela ku dhaadataba maantaa waa la ogyahay inuu ka tirtirmay kadib markii la yidhi land cruiser ha lagu raaco .

Warayste:zakaria Hussein

Ogaalonline--- Riyadh

murtishiil@hotmail.com