Qaybta 2aad

Wajigii hore ee waraysigan waxa uu kaga hadlay Yusuf ahamiyada Geelu u leeyahay  somalida ,waxyaabaha uu kaga duwanyahay xoolaha kale ,sida ay ilbaxnimadu  u saamaysay dhaqashada geela iyo goorta lagu tilmaami karo maalqabeen ninka geel jirka ah.maantana waxa uu  ka warrami  doonnaa  waxyaabahan hoos ku qoran:

Ogaalonline: imasa jir iyadoo ah ayay hashu rimi kartaa imase bilood bayse rimayga  siddaa?

Yusuf :sida badan hashu iyada oo ah 4 sano jir ayay rintaa maxaayeelay waa wakhtiga uu Geelu si fiican u koro waxaana dhici karta inay 3sano iyo badh  ku rinto  oo waxay yidhaahdaan (seddex jir dayr dheere) rimaygana waxa ay hashu siddaa 12bilood iyo badh sida badan waxaase jira Geel lagu magcaabo abaahin ku dhaleen oo  habeenkii uu rimayga qaaday habeenka ku beegan dhala yacnii waa 12bilood oo go`w ah laakiinse waa nadir waana nooc hiddo-raacle.

Ogaalonline: Yusufow, Geela jiriddiisa iyo lisiddiisaba waxaa u asala rag  dhaqan ahaan  ,maxay tahay xikmadda ku jirta arrintaasi?

Yusuf:runahaantii markaynu joogno magaaladaba howlaha sarsare ama kuwa adag rag baa loo ogyahay inay qabtaan miyi marka la joogana howlaha kuwa ugu sarreeya uguna adag waxaa ka mida Geel jiridda ,maxaayeelay gabadhu sidii ninka Geela  uma daryeeli karto iyada oo aynu ognahay in uu Geelu daaqo duurka oo uu reeraha aad uga fogaado habeenkiina xilli danbe soo hoydo ,markaa gabadhu sidii raga Geela Libaaxa ugama dhicin karto ceelkana sidii raga ugama shubi karto sidii raggana ugama dhalin karto.xagga lisiddase waa dhici kartaa  inay gabadhuhu lisaan oo sida caadiga ah midigta ayay ka istaagaan marka ay nin la haaneedayaan maxaayeelay ruuxa bidixda jooga ayaa maamulaya habsami lisidda isaga ayaana Hadhuubka(Gorofka) haya kuna dhawaaqa goorta la dhamaysiro hawshaasi.

Ogaalonline:qalabkan Geela lagu maalo kollay magaac badan buu leeyahay ,ma noo sheegi kartaa magaacdiisa iyo waxa uu ka samaysanyahay,mase dhici kartaa in koob ama jaanbad Geela lagu maalo?

Yusuf:dhabahaan magaacdiisa waxaa kamida Hadhuub,Gorof,Dhakal,iyo Toobte asalahaana waa geed la qoray waxaana dhici karta inuu yahay mid la tolay sidaas darteed waa la cugaa ama la culaa(dab ayaa lagu uumiyaa) markuu in muddo ah joogo, halka weelashaba laga xalo ,sida caadiga ahna ma dhacdo in Koob ama Jaanbad lagu maalo Geela sobobtoo ah waa wax dhaqanka ka dhana kamana dhigno in ay caanihii kaa daadanayaan laakiinse Geela qudhiisa ayaanan aqoon u lahayn Jaanbad iyo Dhari in lagu maalo.

Ogaalonline:Yusufow ,xagga hees howleedda geela wax ma ka xusuusantahay?

Yusuf: hees howleedda Geelu inkaste oo ay xoolaha kaleba la wadaagaan waa mid qayb ka ah luqadda ay isu af agrataan Geela iyo Geel-jirku ,haddaba waa noocyo badanyihiin oo Geela xilliyo kala duwan baa loo heesaa sida marka la soofinayo,marka la soo hoynayo iyo marka la waraabinayo,waxaana ugu muhiimsan tan loo qaado marka la waraabinayee tuasaale ahaan waxa ay odhan jireen markay dooxa ceelka u soo degaan:

Dixdu ma cidlaayeey:dadku ma col baayeey

Mar la caytamo`eey : sow lagama ciyo

Iyaga oo sheegayaa inay lagama maarmaan tahay in dooxa  laga dhawaaqo cayna alle ha ka yeelee.

Marka ceelka loogu dhacana waxay odhan jireen tusaale ahaan:

Shalaan duhurkii : kugu sheegtoo

Kugu sharad galay : inaan kuu shubo

====                       ==========

Doob ridaha awr : ha danbeeyee

Daawida irmaan : darka soo geli

======== =======   ======= 

   Hoobey hoobey: hoobey hoobay

Geel-jirka intiisa badanna markaasayba curisaa halka ay qaarkoodna waxyaabo ay xafideen kaga celceliyaan.Waxaad mooddaa inan illaawayba waxyaabo badan oo aan ka hayn jiray heesaha geela wanan ka cudurdaaranayaa.

Ogaalonline:maadaama uu Geelu ka sabir badanyahay xoolaha kale imisa ayuu neefka Geelihi u sabri karaa biyo la`aan iyo baad la`aan ?

Yusuf: Geelu waa runoo wuu u adkaysi badanyahay harraadaka oo waxaa dhacda in 30maalmood iyo habeennadoodii isaga oonan biyo cabbin la maalo gaarahaan meelaha oomanaha ah ,taasi waa inta ugu badan ee Geelu biyo la`aan noolaan karo waxaase jirta in  Geela ladaab ahaan (maalin kasta) loo waraabiyo ama maalin la qadiyo maalinna la waraabiyo.

Xagga baadla`aantana in muddo ah waa u sabri karaa oo tusaale ahaan Awrta marka lagu safrayo ee ay siddo raashin ama rar kale o oculus waxaa dhacda in 6maalmood iyo 6doodii habeen aanan la daajin socdaalkaas awgii.

Ogaalonline:yusufow bal waxaad wax nooga sheegta cudurrada Geela ku dhaca iyo siyaabaha looga daaweey?

Yusuf:kollay Geelu waa makhluuq sidaas darteedna waa arrin dabiiciya inay xanuunno ku dhacaan,markaa cudarrada ku dhaca Geela waxaa ka mida cudurka la yidhaahdo dhukaanka,kudka iyo qanjaha waana cudurro dilaaya waxa kale oo jira xanuunno ka fudud kuwaasi sida dhugatoda oo kale, dulahaanse somalidu male dhakhaatiir si gaara ugu takhasustay cudurada xoolaha oo ka qayb qaadata ka hortagidda cudurraddasi inkaste oo hatan ay jiraan dhakhaatiir dhinaca xoolaha ah haba iska tiro yaadeene.anku noqdee Geela waxaa daweeya ninkii ku dhex dhashay ee caanihiisa ku soo koray isaga ayuunbaa irbadeeya kadib marka uu magaalada ka soo gato dawada uu rabo,waxaana iska dhici karta in uu ku kaaftoomo gubidda la gubayo geela waxaana loo adegsadaa arrintaasi wax la yidhaahdo madag(laba qori oo yaryar oo dab laga dhaliyo).

Ogaalonline:waxaad nooga warantaa sumadaha Geela lagu dhigo iyo ujeedooyinka laga leeyahay?

Yusuf: summaddu horta sideedaba waa calaamad looga danleeyah inay cid kaste  ku garato Geeleedda si marka uu gadmo ama lumo loogu soo celiyo ,markaa reer walba summad u gaara buu u sameeyaa Geeliisa oo ka dhexaysa lafaha uu reerkaasi ka koobanyaay ,waxaana dhacda inay summad asaasi ah ay beeshu wadaagto iyada oo ay laf walba ku kordhinayso summad hoosaad yar ,summadduna asalahaan waa xarriijin Geela lagaga dhigo ama qoorta ama tafaha ,waxa kale oo jirta in Geela dhegaha laga sunto iyada oo la jeexayo dhegta waxaana lagu tilmaamaa (fur)ama( dacal).

*la soco qaybta danbe ee waraysigan

Zakaria Hussein – Ogaalonline –Riaydh

EMAIL:murtishiil@hotmail.com